Ένα εκκρεμές μεταξύ δεξιάς και ακροδεξιάς

Σημειώσεις πάνω στην ιστορία των εορτασμών της εθνικής επετείου (1821-2021)

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Traverso Antifa (τευχ. 3, Οκτώβρης-Νοέμβρης 2020)

Καθώς πλησιάζουμε στο 2020 και την κορύφωση των «εορτασμών» της εθνικής επετείου γίνονται όλο και πιο εμφανή τα όρια μέσα στα οποία θα κινηθεί η εθνική αφήγηση σε ιδεολογικό επίπεδο. Ήδη από τα μέσα του 2019, όταν με τον πρώτο νόμο που έφερε προς ψήφιση η κυβέρνηση ΝΔ συστάθηκε υπό την εποπτεία του πρωθυπουργού η επιτροπή «Ελλάδα 2021», μας είχε γίνει σαφές ότι το ιδεολογικό μαγαζάκι με την Γιάννα Αγγελοπούλου στην βιτρίνα είχε αναλάβει ένα δύσκολο έργο: να συγκεράσει τις δύο αντιμαχόμενες ιδεολογικές τάσεις ιστορικής ερμηνείας της ελληνικής επανάστασης που κινούνται διαχρονικά στο εσωτερικό της εθνικής ιστοριογραφίας, ας τις ονομάσουμε χάριν ευκολίας «φιλελεύθερης» και «εθνικιστικής», οι οποίες έβρισκαν μια επιπλέον απόληξη στις αντίρροπες δυναμικές που εξαρχής φάνηκαν να επικρατούν στο εσωτερικό της δεξιάς παράταξης μεταξύ «σαμαρικής» και «μητσοτακικής» πτέρυγας.

Έναν χρόνο μετά, η «κρίση» που σοβούσε μεταξύ «φιλελεύθερων» και «εθνικιστών» έχει ξεσπάσει για τα καλά, ενώ επιπλέον οι διάφορες κινήσεις που εμφανίζονται δεξιά του πολιτικού φάσματος στον ευρύτερο «πατριωτικό χώρο» δείχνουν ότι για μία ακόμη φορά στην σύντομη ιστορία αυτής της «κουτσουλιάς» πέριξ του Αργοσαρωνικού κόλπου, που διακόσια χρόνια μετά την δημιουργία της αξιώνει για τον εαυτό της τον τίτλο του «πυλώνα σταθερότητας», οποιαδήποτε απόπειρα συμπεριληπτικής εθνικής αφήγησης είναι καταδικασμένη στην αποτυχία. Οι αιτίες αυτής της καταδίκης έχουν ένα ξεχωριστό ενδιαφέρον βέβαια, το οποίο, όμως, δεν θα εξετάσουμε εδώ[1].

Παρακάτω θα θίξουμε επί τροχάδην δύο προηγούμενα «έτη ορόσημα» των εορτασμών της εθνικής επετείου: το 1921 και το 1971. Αφού πάρουμε κάποια χρήσιμα συμπεράσματα από αυτό, θα δούμε την ιδεολογική ανατομία του εθνικού και πατριωτικού χώρου έτσι όπως αποτυπώνεται σήμερα σε επίπεδο επιτροπών, θεσμών και πρωτοβουλιών με αφορμή τους εορτασμούς του 2021. Τέλος θα αποπειραθούμε κάποιες ερμηνείες που μπορεί να φανούν χρήσιμες όχι μόνο για την ιστορία των εορτασμών, αλλά για την ιστορική φυσιογνωμία της εθνικής συνείδησης εν γένει, ώστε να κλείσουμε με ένα πικάντικο who is who.

1921: ΕΚΑΤΟ ΧΡΟΝΙΑ ΕΠΕΚΤΑΤΙΣΜΟΥ

Ισμέτ Ινονού και Ελευθέριος Βενιζέλος κατά την είσοδό τους στο Παναθηναϊκό Στάδιο, Αθήνα Οκτώβρης 1931.

Το ιωβηλαίο της ελληνικής επανάστασης, βρήκε τον ελληνικό κοινωνικό και κρατικό σχηματισμό στα σχοινιά. Ο ελληνικός στρατός βρισκόταν στην τουρκική ενδοχώρα εν μέσω ενός επεκτατικού πολέμου. Κι ενόσω τα νέα από τους πρώτους νεκρούς είχαν αρχίσει να φτάνουν στην πατρίδα, η ελληνική κοινωνία βρισκόταν ολότελα διχασμένη εν μέσω δύο αντιθετικών πολιτικών σχεδίων που διαγωνίζονταν για την επικράτησή τους πάνω στο κράτος. Οι τελετές της εκατονταετηρίδας αναβλήθηκαν τελικά για το 1930, αποδίδοντας ένα νέο νόημα στον εορτασμό της επετείου: το 1930 ήταν η χρονολογία όπου το ελληνικό κράτος συμπλήρωνε 100 χρόνια ύπαρξης. Το κέντρο βάρους μετακυλίονταν από την «επανάσταση ως γεγονός», στο ελληνικό κράτος ως σύγχρονη ιστορία των αστικών θεσμών και ως κατεξοχήν φορέας της εθνικιστικής ιδεολογίας.

Το 1930 ο Ελευθέριος Βενιζέλος βρισκόταν προσωρινός νικητής στον χαμηλής έντασης εμφύλιο του Μεσοπολέμου, το δε σχέδιο του Κόμματος των Φιλελευθέρων για τον αστικό εκσυγχρονισμό του ελληνικού κράτους βρισκόταν σε πλήρη ανάπτυξη. Στο επίκεντρο των εορτασμών του 1930 βρέθηκε μια εθνική αφήγηση στηριγμένη όχι στο πολεμικό πνεύμα, αλλά στην κατεύθυνση ειρηνιστικών επιλογών του κράτους με προσανατολισμό την καπιταλιστική ανάπτυξη και τον αστικό εκσυγχρονισμό. Αυτή η κατεύθυνση δεν δόθηκε δίχως μάχη από τους βενιζελικούς. Η αντιπολίτευση που δέχθηκαν από την μεριά της συντηρητικής-εθνικιστικής πτέρυγας ήταν σφοδρή[2]. Ειδικά όμως σε ό,τι είχε να κάνει με τον «προαιώνιο εχθρό», η βενιζελική πολιτική ήταν ξεκάθαρη μετά την πανωλεθρία του 1922. Η οικοδόμηση σχέσεων ειρήνης και συνεργασίας, όπως αυτές αποτυπώθηκαν και θεσμικά άλλωστε με την σύναψη του Ελληνοτουρκικού Συμφώνου Φιλίας τον Οκτώβρη του 1930, ήταν η κορωνίδα της βενιζελικής Realpolitik. Υπό αυτό το πρίσμα, το «χρυσό ιωβηλαίο» της Επανάστασης του 1921, που τελικά γιορτάστηκε το 1930, υπάχθηκε στις σύγχρονες πολιτικές ανάγκες του μεσοπολεμικού κράτους[3].

1971 – Η ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΟΝ ΓΥΨΟ

Ο συνταγματάρχης Παττακός επιθεωρεί παρέλαση μαθητών κατά τους εθνικούς εορτασμούς των 150 χρόνων από την ελληνική επανάσταση, Καστοριά Μάρτιος 1971.

Οι εορτασμοί για τα 150 χρόνια από την επανάσταση το 1971, οι οποίοι ήταν βασισμένοι στο φολκλόρ και την φουστανέλα, μπορεί να «τόνισαν το εθνικό φρόνημα των Ελλήνων»[4], όμως δεν κατάφεραν ούτε στο παραμικρό να παράξουν μια νέα, συμπεριληπτική και παραγωγική αφήγηση για τον ελληνικό κρατικό και κοινωνικό σχηματισμό. Η καπιταλιστική και πολιτική οπισθοδρομικότητα του χουντικού καθεστώτος δεν μπορούσε καν να επιτρέψει την συμπερίληψη νέων εθνοκεντρικών αφηγήσεων, όπως αυτές που είχαν ξεπηδήσει μέσα από τους κόλπους της πατριωτικής αριστεράς και οι οποίες έβρισκαν προς το παρόν καταφύγιο στην Ακαδημία του Παρισιού. Όλα θα άλλαζαν, βέβαια, το «σωτήριον έτος» 1981 όταν αυτή η αντινομία που, όπως αποδείχθηκε, ήταν βλαπτική όχι μόνο για την εθνική συνείδηση αλλά και για τον ελληνικό καπιταλισμό, αποκαταστάθηκε ιστορικά.

2021 – ΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΧΩΡΟ

Σε θεσμικό επίπεδο, πλην της επίσημης επιτροπής «Ελλάδα 2021», δράση έχει ήδη αναπτύξει η λεγόμενη «Πρωτοβουλία 1821-2021», η οποία όπως ενημερωνόμαστε από την ιστοσελίδα της είναι «το αποτέλεσμα της συστηματικής συνεργασίας κοινωφελών, πολιτιστικών και επιστημονικών ιδρυμάτων της χώρας και της Εθνικής Τράπεζας». Εν προκειμένω έχουμε να κάνουμε με την ιδεολογική εκπροσώπηση του ελληνικού εφοπλισμού και του ντόπιου τραπεζικού κεφαλαίου στην δημόσια σφαίρα των εορτασμών, βασικό έργο της οποίας πλην της πολιτικής υπεράσπισης της αστικής τάξης είναι η προάσπιση ενός εκσυγχρονιστικού λόγου για την ελληνική ιστορία και η απόδοση μιας φιλελεύθερης προοπτικής στην ιστορική ερμηνεία του 1821. Αυτή η τάση μέσα στους εορτασμούς του 2021, την οποία χάριν συντομίας ονομάσαμε «φιλελεύθερη», δεν είναι βέβαια «καθαρή» από ακροδεξιές ή πολεμοκάπηλες παρεμβολές. Για παράδειγμα ο εφοπλιστής Παναγιώτης Λασκαρίδης, ο οποίος συμμετέχει στην εν λόγω πρωτοβουλία μέσω του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη, ουκ ολίγες φορές έχει υποστηρίξει την ενεργή εμπλοκή του ελληνικού εφοπλισμού στον εξοπλιστικό εκσυγχρονισμό των ενόπλων δυνάμεων, ενώ μέσα στο τελευταίο έτος έχει δωρίσει στο πολεμικό ναυτικό δύο πλοία γενικής υποστήριξης, το «ΑΤΛΑΣ Ι» και το «ΗΡΑΚΛΗΣ»[5].

Όσον αφορά τις κινήσεις που συντελούνται εκτός των θεσμικά αναγνωρισμένων επιτροπών, μετά τους τριγμούς που προκάλεσε η αποχώρηση[6] της καθηγήτριας Μαρίας Ευθυμίου από την επίσημη επιτροπή «Ελλάδα 2021» κατηγορώντας την τελευταία για «ουδετεροπατρία» (sic), μια λέξη που πρώτη φορά εμφανίστηκε στο ελληνικό λεξιλόγιο φέτος, άνοιξε διάπλατα ο δρόμος για την απελευθέρωση της εθνικιστικής-πατριωτικής τάσης ου άσθμαινε «εγκλωβισμένη σε εθνομηδενιστικά καλούπια». Συνήθης ύποπτος για τις υπόγειες διεργασίες στο εσωτερικό αυτού του χώρου ήταν ξανά (ποιος άλλος;) ο «αγαπημένος» μας Γιώργος Καραμπελιάς. Έτσι στις αρχές Ιουνίου έκανε την εμφάνισή της η λεγόμενη «Επιτροπή Παράλληλου Εορτασμού – Τιμή στο ‘21». Την φυσιογνωμία της σε επίπεδο απόψεων και προσώπων αξίζει να εξετάσει κανείς/καμία όχι τόσο επειδή εμφανίζει κάποια σημαντική δυναμική, αλλά περισσότερο επειδή αποτυπώνει κάποιες υπαρκτές ιδεολογικές διεργασίες που συντελούνται στο εσωτερικό του εθνικού χώρου, για τις οποίες γίνεται λόγος σε ξεχωριστό κείμενο του παρόντος τεύχους υπό τον τίτλο «περί της ντόπιας alt-right και των πολιτικών αιχμών εναντίον της».

Η επιτροπή «Τιμή στο ‘21» πρεσβεύει την συντηρητική, εθνικιστική και οπισθοδρομική τάση της εθνικής ιστοριογραφίας. Όπως διαβάζουμε σε ένα κείμενό της «ο ύπουλος εθνομηδενισμός, θέλει να παραπλανήσει (για ακόμη μία φορά) τον ανυποψίαστο Έλληνα και να του βάλει στο μυαλό ότι ΕΘΝΟΣ και ΚΡΑΤΟΣ είναι ένα και το αυτό, ενώ δεν είναι. Εντελώς άλλη είναι η έννοια του έθνους και άλλη η έννοια του κράτους. Θέλει έτσι, να υποβάλει στο λαϊκό υποσυνείδητο ότι το Ελληνικό έθνος, δημιουργήθηκε με την επιτυχία της επανάστασης του 1821, ενώ το Ελληνικό έθνος έχει συνέχεια πολλών χιλιάδων χρόνων πριν από αυτήν. Αυτή τη συνέχεια θέλουν οι εθνομηδενιστές ιστορικοί (που έχουν βρεί στέγη στην Επιτροπή της Γιάννας Αγγελοπούλου) να κόψουν, για να υπερασπισθούν την άποψη τους, ότι αυτοί που κατοικούσαν στον χώρο που σήμερα λέγεται Ελλάδα, δεν ήταν Έλληνες, αλλά άνθρωποι διαφόρων φυλών, κυρίως σλαβικών, κατά τον ανθέλληνα Φαλμεράϊερ.»[7]

Η σύνθεση της επιτροπής «Τιμή στο ‘21» είναι πολυσυλλεκτική και αποτυπώνει τις ιδεολογικές-πολιτικές διεργασίες που συντελούνται εδώ και μερικά χρόνια στον ευρύτερο εθνικό χώρο υπό την καθοδήγηση πολύ συγκεκριμένων προσώπων (π.χ. Καραμπελιάς, Συρίγος, Καλεντερίδης, Ρινάλντι, Πισσίας, Αξελός, Κασιμάτης κ.ά.). Αυτός ο «νέος εθνικός χώρος» που έχει ανοίξει στην δημόσια σφαίρα και εμφανίζεται ως «ακομμάτιστος» μπορεί να φιλοξενεί από βουλευτές της συμπολίτευσης μέχρι πρώην μαοϊκούς φίλους της ένοπλης πάλης και από πατριώτες διανοούμενους μέχρι καραμπινάτους φασίστες. Η πολιτική λειτουργία αυτής της διακομματικής συναινετικής κίνησης είναι πολύ συγκεκριμένη: ανοίγοντας χώρο στην δημόσια σφαίρα υπέρ της δήθεν «δημοκρατικής πολυφωνίας», ενισχύει τις τάσεις της πολιτισμικής ηγεμόνευσης της Δεξιάς στην διανόηση, παράγοντας στην ουσία μια «πατριωτική μονοφωνία» (απλά με ποικίλες «χροιές») και καθιστώντας με τον τρόπο αυτό την συζήτηση για το Εικοσιένα –αλλά και κάθε ζήτημα τελικά- ένα εκκρεμές μεταξύ Δεξιάς και Ακροδεξιάς.

Η μιντιακή εκπροσώπηση της ελληνικής alt-right σε μια επιτυχημένη απόπειρα αυτογελοιποίησής της.

WHO IS WHO Κλείνοντας αυτήν τη σύντομη αναφορά και επειδή διάφοροι/ες από τους αναγνώστες/τριές μας ανήκουν στην προσφιλή κατηγορία «φασιστολόγοι/φασιστομελετητές», θα παραθέσουμε μερικά από τα μέλη της επιτροπής «Τιμή στο ‘21» (να μην πάει χαμένος κι ο κόπος μας) ώστε να αποκτήσουμε μια εικόνα για την κινητικότητα και την πολυσυνθετότητα του νέου εθνικού χώρου σε επίπεδο προσώπων. Την ιδρυτική διακήρυξη της εν λόγω επιτροπής, λοιπόν, εκτός κάποιων sui generis σιχαμάτων όπως ο Γιώργος Καραμπελιάς, ο Γιώργος Κασιμάτης και η Αφροδίτη Μάνου υπέγραψαν διάφοροι πρόσφατοι «Μακεδονομάχοι» όπως η Ειρήνη Μαρούπα, Δικηγόρος των Παμμακεδονικών Οργανώσεων και πρώην μέλος ΑΝΕΛ, ο Γιάννης Μαλταμπές, Δικηγόρος και πρόεδρος του «Πατριωτικού Συνδέσμου», ο Ιγνάτιος Γαβριηλίδης, επιχειρηματίας και ιδρυτής του πατριωτικού συλλόγου «Πτολεμαίοι Μακεδόνες», η Δήμητρα Βλαχάκη, Δικηγόρος Θεσσαλονίκης και ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής Πολιτικής Συνείδησης (Ε.ΠΟ.Σ) και του συλλόγου «Ανένδοτος Αγώνας για τη Μακεδονία και τη Δημοκρατία» και ο γνωστός Όθωνας Ιακωβίδης, ιδρυτικό μέλος της «Σπίθας» και της οργανωτικής επιτροπής των συλαλλητηρίων για την Μακεδονία. Επίσης διάφοροι φασίστες που προέρχονται από διάφορα μορφώματα του εθνικιστικού χώρου όπως ο Ραφαήλ Καλυβιώτης και ο Χάρης Κατσιβαρδάς, ιδρυτικά μέλη του Δικτύου Ελλήνων Συντηρητικών, κάποιοι «άγνωστοι» με γνωστή, όμως, παρακρατική δραστηριότητα όπως ο Δαμιανός Βασιλειάδης, ιδρυτικό μέλος του ΠΑΣΟΚ και επί δύο δεκαετίες πρόεδρος της «Εληνοκουρδικής Ένωσης Φιλίας», διάφοροι συνεργάτες της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, όπως ο Κώστας Γρίβας, αμυντικός αναλυτής και φασίστας καραμπίνα, καθηγητής στην Σχολή Ευελπίδων και συντάκτης του προγράμματος για την εθνική άμυνα της πρώτης κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ ή ο Θανάσης Μπέλτσος, πρώην συνεργάτης του Πάνου Καμμένου. Τέλος, κάποιοι με πλούσια σταδιοδρομία στον χώρο του «κόμματος της δραχμής» όπως ο Νίκος Ιγγλέσης, πρώην μέλος του ΠΑΣΟΚ, αρθρογράφος στην ΙΣΚΡΑ και συγγραφέας του βιβλίου «Επιστροφή στην δραχμή: η απάντηση στην ευρω-κατοχή», η Ζωή Γεωργαντά, πρώην μέλος ΔΣ ΕΛΣΤΑΤ (πρωτοστάτησε στην κόντρα με τον Ανδρέα Γεωργίου) και ο Θεόδωρος Κατσανέβας.


[1] Ο απαραίτητος χώρος για αυτό θα δοθεί στον συλλογικό τόμο που ετοιμάζει το πρότζεκτ21, ο οποίος βρίσκεται σε τελικό στάδιο και θα κυκλοφορήσει στις αρχές του 2021.

[2] Για περισσότερα σχετικά με το πολιτικό αποτύπωμα στην διοργάνωση των εορτασμών για τα εκατόχρονα της ελληνικής επανάστασης βλ. Χρήστος Τριανταφύλλου, Ο εορτασμός της Εκατονταετηρίδος από την ίδρυση του ελληνικού κράτους και το έργο της Κεντρικής Επιτροπής Εκατονταετηρίδος (1928-1933), Αδημοσίευτη μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία στο ΠΜΣ Νεότερης και Σύχρονης Ελληνικής Ιστορίας του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΕΚΠΑ, Αθήνα 2014. Ευχαριστούμε τον συγγραφέα για την αποστολή ψηφιακού αντιγράφου της.

[3] Την ίδια περίοδο βέβαια που στο εσωτερικό του αστικού πολιτικού συστήματος διαγκωνίζονταν οι παραπάνω πολιτικές-καπιταλιστικές τάσεις, η σύγκρουση των οποίων αποτυπώθηκε και στο επίπεδο των εορτασμών για το 1821, πρέπει να σημειώσουμε ότι το ΚΚΕ και οι οργανικοί του διανοούμενοι εξαπέλυαν έναν ανελέητο αγώνα απέναντι στα εθνικά μυθεύματα και την πολιτική της Μεγάλης Ιδέας, οριοθετώντας έναν ξεχωριστό από την εθνική ιστοριογραφία χώρο, στρατευμένο στο πολιτικό συμφέρον της εργατικής τάξης. Η μαρξιστική ιστοριογραφία του Μεσοπολέμου για την ελληνική επανάσταση, σε αντίθεση με την μεταπολεμική, δεν συγχρωτίζεται με την πατριωτική αφήγηση.

[4] Για περισσότερα βλ. Τί είναι και που στοχεύει το πρότζεκτ21, περ. Zero Years, τευχ. 12, Νοέμβρης 2019.

[5] Άγγελος Κωβαίος, Π. Λασκαρίδης: ο πρωθυπουργός να οργανώσει μια «κίνηση των πλουσίων», εφημ. Το Βήμα (29-8-2020).

[6] Βλ. Παραιτήθηκε από την επιτροπή «Ελλάδα 2021» η ιστορικός Μαρία Ευθυμίου, εφημ. Το Βήμα (26-5-2020).

[7] Διαθέσιμο στο δίκτυο: timisto1821.gr

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Create your website with WordPress.com
Ξεκινήστε
Αρέσει σε %d bloggers: